Wijk C-komitee: uitstel voor eis elektrische voertuigen

In dit artikel:

Het Wijk C‑komitee waarschuwt dat markten in de Utrechtse binnenstad (onder meer Vredenburg, de lapjesmarkt in de Breedstraat en de plantenmarkt op het Janskerkhof) dreigen te verdwijnen als de gemeente vasthoudt aan aangescherpte emissie-eisen die kleine ondernemers dwingen hun bestelwagens en vrachtwagens elektrisch te maken. De gemeente wil Euro 5‑bestelauto's per 1-1-2027 weren, Euro 6‑bestelwagens per 1-1-2028 en zwaardere vrachtwagens elektrisch laten zijn vanaf 1-1-2030. Marktkooplui, die korte ritten maken en vaak maar één of twee voertuigen hebben, zouden de investeringskosten nauwelijks kunnen dragen en overwegen de stad te verlaten.

Onderbouwing en cijfers
- Het komitee analyseert het effect op luchtkwaliteit aan de Jacobsstraat, de belangrijkste aanvoerroute voor marktverkeer. Volgens CIMLK‑berekeningen valt de jaargemiddelde NO2‑concentratie ter hoogte van feestwinkel Witbaard van 21,2 µg/m3 (2025) terug naar 15,7 µg/m3 in 2030 als al het vracht- en bestelverkeer elektrisch is — een daling van ruim 5 µg.
- Maar het merendeel van die winst komt door achtergrondreducties (aanvoer uit regio, snelwegen en overige stedelijke bronnen); lokaal verkeer is verantwoordelijk voor minder dan 10% van de NO2 ter plekke. Zonder verdere aanscherping zou de totale concentratie in 2030 ongeveer 16,5 µg zijn; aanscherping levert dus circa 0,9 µg verbetering op in de Jacobsstraat.
- Die 0,9 µg is naar schatting verdeeld: een derde door verbanning van Euro 5, een derde door Euro 6 en een derde door dieselvrachtwagens. Alleen het weren van Euro 6‑bestelwagens scheelt ongeveer 0,3 µg op de Jacobsstraat; op 60 meter afstand (Waterstraat) is dat effect praktisch nihil (0,03 µg).
- Marktkooplui vormen naar schatting zo’n 5% van alle bestelwagens op de Jacobsstraat. Hun volledige elektrificatie zou de jaargemiddelde NO2 met ongeveer 0,016 µg/m3 verminderen — rond de 0,1% en daarmee verwaarloosbaar.

Meten versus rekenen en gezondheid
- Werkelijke metingen (Palmesbuisjes door de gemeente en geavanceerdere instrumenten door het RIVM) liggen duidelijk onder sommige prognoses. Eerdere maatregelen (zoals de milieuzone personenauto’s in 2015) lieten in de praktijk geen aantoonbaar effect zien ondanks rekenmatige voorspellingen.
- Zowel bij de huidige berekeningen met als zonder aanscherping blijft de Jacobsstraat ver onder de EU‑norm van 20 µg NO2/m3 maar boven de WHO‑advieswaarde van 10 µg. Volgens de Gezondheidsraad (2018) zijn er op de lange termijn geen verwachte gezondheidseffecten bij blootstelling onder circa 20 µg; enige statistisch kleine toename van luchtwegklachten voor astmatische kinderen is theoretisch berekend maar praktisch van gering belang.

Kosten en verborgen effecten
- Kleine ondernemers krijgen te maken met hoge aanschafkosten; de gemeente zelf maakt ook kosten voor handhaving, sloopregelingen en extra onderhoud (elektrische voertuigen zijn zwaarder). Betaalbaarheidsaspecten voor zelfstandigen worden in gemeentelijke onderzoeksrapporten genoemd maar niet uitvoerig gekwantificeerd.
- Een belangrijk tegenargument van het komitee betreft netcongestie: in Hoog Catharijne komen tijdelijk twee gasturbines (ca. 10 jaar) om elektriciteit te leveren voor de groeiende laadvraag en woninguitbreiding. Die turbines produceren circa 12 MWh/dag en ongeveer 5 kg NOx per dag. Ter vergelijking: alle te weren Euro 6‑bestelwagens samen stoten ongeveer 2,5 kg NOx per dag (berekend op 15.000 km/dag en <160 mg/km). Door meer elektrisch laden kan het gebruik van gasgeneratoren juist de totaaluitstoot in de binnenstad doen toenemen.

Oordeel en voorstel
Het Wijk C‑komitee concludeert dat het weren van Euro 6‑bestelwagens nauwelijks bijdraagt aan lokale luchtkwaliteitsverbetering of gezondheid en mogelijk contraproductief is doordat elektriciteitsopwekking extra NOx veroorzaakt. Daarom pleit het komitee voor uitstel van de zero‑emissiemaatregelen voor bestelwagens (in ieder geval tot het netcongestieprobleem en de betrouwbare, schone opwekking van extra elektriciteit zijn opgelost) om het voortbestaan van markten en betaalbaarheid voor kleine ondernemers te beschermen.