Vrijheid krijgt een gezicht in de Domkerk
In dit artikel:
In een repetitieruimte in Amsterdam bereidt actrice en onderzoeker Nina Goedegebure zich voor op een bijzondere voorstelling: op 5 mei speelt ze in de Domkerk in Utrecht de rol van Loes van Overeem, de verpleegster van het Nederlandse Rode Kruis die op 19 april 1945 in Kamp Amersfoort op een krukje klom en de gevangenen toesprak bij de bevrijding. De scène maakt deel uit van de Nationale Start van de Bevrijding, waarbij Utrecht gastprovincie is.
Goedegebure, die naast haar artistieke werk ook verbonden is aan HKU en UvH en moeder is van vierjarige tweeling, dook diep in Van Overeems levensverhaal. Ze ontdekte dat Van Overeem via contacten en samenwerking met Duitse instanties toegang kreeg tot kampen en besloot te blijven toen ze de erbarmelijke omstandigheden zag—zelfs slapend op de betonnen vloer—om zoveel mogelijk mensen te helpen. Dat handelen valt lastig in eenvoudige morele categorieën te vangen: Van Overeem balanceerde in een grijs gebied, maar haar inzet betekende concreet steun voor gevangenen.
Voor Nina geeft die historische akte ook een reflectieve laag: de zin waarmee Van Overeem de aanwezigen opdroeg waardig met vrijheid om te gaan, werkt nu als een spiegel voor het heden. Goedegebure benadrukt dat herdenken niet louter terugkijken is; het gaat ook over actuele vragen rond zorg, solidariteit en verantwoordelijkheid, juist nu er elders opnieuw oorlog woedt.
De voorbereiding op de voorstelling is zowel tekstueel als technisch: in combinatie met de regisseur zoekt Goedegebure naar de emotionele zwaarte van de woorden en oefent ze moeilijke termen als “Polizeiliches Durchgangslager.” Kleine details van kostuum en entourage – zoals iemand die het Rode Kruis-embleem met de hand aanpaste zodat het beter bij het uniform paste – raken haar omdat ze de betrokkenheid van mensen tonen.
De uitvoering in de Domkerk vormt de opening van een dagprogramma: naast de theatrale omlijsting is er een 5 mei-lezing met culturele bijdragen en werkten jongeren mee aan het programma onder het thema ‘De geschiedenis leren begrijpen’. Na de viering wordt het bevrijdingsvuur ontstoken bij het Bevrijdingsfestival in Park Transwijk en vinden door de provincie Utrecht activiteiten plaats.
Goedegebure hoopt vooral dat het stuk nieuwsgierigheid wekt: dat toeschouwers nieuwsgierig worden naar wie Loes van Overeem was, naar de geschiedenis van Kamp Amersfoort en naar de betekenis van vrijheid vandaag.