Van Oosten - Raad vond onderzoek dood RHD-klokkenluider onnodig

In dit artikel:

Kees van Oosten, die 25 jaar Utrechters juridisch bijstond in conflicten met de gemeente, schrijft een boek over zaken waarin de gemeenteraad volgens hem naliet voor belaagde burgers op te komen. Als voorpublicatie beschrijft hij de affaire rond Fred, een medewerker en klokkenluider bij de Utrechtse Reinigings- en Havendienst (RHD), die zelfmoord pleegde.

Volgens Van Oosten had Fred leidinggevenden verteld over medewerkers die handelden in inktpatronen uit afgedankte kopieermachines. Hij zou daarvoor aanvankelijk bescherming zijn toegezegd, maar vervolgens hard zijn aangepakt. De dreiging van strafrechtelijke vervolging en de schaamte zouden hebben bijgedragen aan zijn zelfmoord. Freds moeder legde in een interview eveneens een verband met de gebeurtenissen bij de RHD.

Andere RHD-medewerkers meldden Van Oosten daarnaast mogelijke misstanden binnen de organisatie. Zo zou de directeur personeel hebben ingezet voor werkzaamheden aan zijn jacht en privéauto, waarbij uren verkeerd werden geregistreerd. Ook zouden leidinggevenden inkomsten uit oude accu’s hebben gehouden. Deze beschuldigingen werden deels bevestigd door een opkoper en kwamen in september 2003 in het Utrechts Nieuwsblad, onder de kop ‘Graaien in het afval’, naar buiten.

Voordat de medewerkers met de pers spraken, informeerde Van Oosten wethouder Ton Gispen vertrouwelijk over hun verklaringen. Gispen reageerde volgens Van Oosten vijandig, dreigde impliciet met een aangifte wegens smaad en verlangde de namen van de informanten en bewijs. Van Oosten weigerde de bronnen prijs te geven, omdat een dergelijke eis volgens hem melders zou afschrikken.

Na de publiciteit stelde het college, met instemming van de gemeenteraad, een beperkt onderzoek in naar de bedrijfsvoering van de RHD. Ernst & Young onderzocht niet of de leiding zich aan fraude had schuldig gemaakt. Het rapport wees vooral op de slechte werksfeer en de autoritaire stijl van directeur. De ondernemingsraad trok zich terug omdat zij geen louter symbolische rol wilde vervullen; uiteindelijk kreeg de directeur een vertrekregeling.

Een diepgaand fraudeonderzoek kwam er niet. Ook onderzocht de gemeenteraad niet of de omstandigheden bij de RHD hadden bijgedragen aan Freds zelfmoord. Wethouder Gispen stelde dat diens dood verband hield met zijn privéleven en niet met de affaire. Volgens Van Oosten nam de raad daar genoegen mee en schoot hij daarmee tekort in zijn democratische controlefunctie.