Van Oosten - Niemand kan weer nergens wat aan doen (1)
In dit artikel:
Bureau Berenschot onderzocht een langdurige, kostbare handhavingsaffaire rond twee panden in de Utrechtse binnenstad. In het rapport van 3 maart 2023 concludeert het bureau dat de zaak sterk gekenmerkt werd door gebrek aan regie en dat afdelingen langs elkaar heen werkten. Daardoor stapelden zich jarenlange juridische procedures op met fors financieel verlies voor de gemeente: bijna een miljoen euro aan dwangsommen wegens te laat beslissen en ruim vijf miljoen euro aan proceskosten; bestedingen uit 2018–2021 ontbreken opvallend in de overzichten.
Waar het om gaat: één eigenaar kocht in 2015 een verwaarloosd pand en wilde het opknappen, maar niet volgens de aanpak die de afdeling Handhaving voorschreef. Handhaving oordeelde dat de achtergevel onveilig was en legde op 11 januari 2018 een last onder dwangsom op: herstel van de achtergevel naar de oorspronkelijke staat vóór 15 maart 2018, anders een dwangsom van €5.000 per periode. De eigenaar bestreed dit omdat de achtergevel volgens hem geen deugdelijke fundering had en instortingsgevaar bestond; hij sloopte de gevel en wilde bouwen volgens hedendaagse eisen. De gemeente stelde dat de gevel dragend was en voor sloop een vergunning nodig was.
De rechter gaf de eigenaar op 19 maart 2020 gelijk; de gemeente ging in hoger beroep. De Raad van State oordeelde op 8 augustus 2021 dat de gemeente in het oorspronkelijke besluit noch onveiligheid noch een dragende functie had aangetoond: er ontbraken een rapport van bevindingen en foto’s van de controle. Berenschot vindt dat Handhaving fouten maakte door de last onder dwangsom op te leggen zonder controlerapport, en dat Handhaving en Juridische Zaken fouten maakten door in beroep te gaan. Als gevolg bleef de eigenaar 3 jaar en 8 maanden in onzekerheid over wat van hem werd verlangd.
Het onderzoek liet zien dat 20 ambtenaren en enkele bestuurders werden gehoord, maar de eigenaar zelf niet. De begeleidingscommissie bij het onderzoek bevatte geen onafhankelijke externe leden en had onder andere de concerndirecteur; mogelijk kritische passages over falend leidinggeven zijn daardoor niet terug te vinden in het eindrapport. Ook viel op dat het toenmalige hoofd Handhaving, J. Kleywegt, die de last ondertekende, geen aansprakelijkheid ondervond en later werd gepromoveerd tot directeur VTH (Vergunningen, Toezicht en Handhaving).
De kwestie sleept nog voort: volgens het artikel gaf de gemeente op 27 november 2025 bij de rechtbank aan niet bereid te zijn tot een minnelijke schikking. De kern van het probleem was technisch gezien eenvoudig — een keldermuur tussen panden en een achtergevel — maar werd door interne wanorde en procedurefouten opgeblazen tot een langdurige en dure zaak. De auteur suggereert dat de nieuwe gemeenteraad het dossier opnieuw moet agenderen. Morgen volgt een tweede deel.