Utrechtse filmmaker Margriet Jansen waarschuwt met nieuwe documentaire: 'Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid'
In dit artikel:
De Utrechtse documentairemaakster Margriet Jansen brengt met Leven na de Dictatuur de boodschap: “Neem de vrijheid in Nederland niet voor lief!”. De tweedelige film, die op 20 november in première ging in het Louis Hartlooper Complex en op 14 en 21 december op NPO 2 te zien is, volgt twee Syrische vrienden — Thaeer Muhreez en Jamil Makhoul — vanaf hun vlucht naar Nederland tot hun pogingen om los te komen van het denken dat hen in Syrië voedde.
Jansen, een ervaren maker met eerdere titels als Nima temba sherpa en De wereld maakt muziek, werkt vanuit Utrecht en ontwikkelde het project deels via haar betrokkenheid bij de stichting Common Frames, waar ze filmles geeft aan nieuwkomers. Veel materiaal in de documentaire is gefilmd door Thaeer zelf uit zijn tijd als filmmaker in Syrië; doordat er al beeldmateriaal bestond zonder duidelijk format, nam Jansen naast regie ook een grote producentenrol op zich. Via de Nederlandse filmmaker Robert van Tellingen vinden de mannen aansluiting bij omroepen en kan het verhaal worden uitgewerkt.
De film toont twee uiteenlopende routes van verwerking: Thaeer lijkt relatief snel afstand te kunnen nemen van controle en angst, terwijl Jamil lange tijd moeite heeft met het maken van autonome keuzes — een patroon dat volgens Jansen deels wordt gevormd door leven onder constante controle. De camera volgt niet alleen hun praktische integratie in Utrecht, maar vooral hun innerlijke worsteling om “de dictatuur in je hoofd” los te laten.
Jansen wil met de documentaire begrip kweken bij het publiek en de overheid over wat nieuwkomers meebrengen: angst, gewoonten en soms het idee dat overal een geheime dienst toezicht houdt. Ze waarschuwt ook voor bredere gevaren van democratische erosie — verwijzend naar voorbeelden als Trump en Orbán — en noemt het van belang dat kiezers bewust omgaan met hun stem (zij hoopt debatmateriaal rond de film te gebruiken voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026). Praktische aanbevelingen uit de film en Jansen’s commentaar zijn gericht op vroegtijdige voorlichting over hoe democratie hier werkt en gerichte begeleiding en vaardigheidstraining voor jongeren die traumatische ervaringen hebben meegemaakt — een aanpak die volgens haar meer blijvende resultaten boekt dan alleen opvang.
De documentaire speelt bovendien in op lokale realiteit: Utrecht ontving in 2015 Syrische vluchtelingen (de Jaarbeurs was toen noodopvang) en per 1 januari 2025 wonen er 2.767 statushouders in de stad, waarvan circa 40 procent uit Syrië. Leven na de Dictatuur wil aanzetten tot empathie en praktijkgerichte oplossingen, en tegelijk een waarschuwing zijn om vrijheid actief te beschermen.