Stemhulp raadt partijen aan die helemaal niet meedoen: 'gevaarlijk'

In dit artikel:

Lokale politici in provincie Utrecht reageren bezorgd op keus.nl, een door AI aangedreven kieswijzer van maker Mark Keus (55) uit Heteren. De site, die volgens zichzelf ruim 26.000 keer is geraadpleegd en advies geeft voor alle gemeenten die meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart, blijkt meerdere fouten en onzorgvuldigheden te bevatten: stellingen zijn soms onduidelijk of niet relevant, niet-deelnemende partijen verschijnen in de resultaten en de bronvermelding ontbreekt of is onbetrouwbaar.

Concrete voorbeelden: in De Ronde Venen vraagt de tool of “het” centrum autovrij moet worden — onduidelijk of dat Abcoude, Mijdrecht of Vinkeveen betreft — en stelt een vraag over biomassacentrales, een onderwerp dat daar de afgelopen vier jaar niet aan de orde is geweest. Ook wordt Inwonerscollectief genoemd, een partij die dit jaar niet meedoet. In Lopik wordt gevraagd of betaald parkeren uitgebreid moet worden naar “de wijken”, terwijl parkeren daar nergens betaald is. Lokale politici zoals Rody van der Pouw-Kraan (CDA) en Robin van Schie (LokaalSociaal '26') noemen het “gevaarlijk” en “onverantwoord” dat kiezers op basis van zulke fouten beïnvloed kunnen worden; nieuwkomers zoals LokaalSociaal ontbreken soms uit de uitslagen omdat er geen vier jaar stemgedrag is om op te baseren.

Keus legt uit dat hij de kieswijzer heeft gebouwd met hulp van het AI-programma Claude en dat het uitgangspunt was om te werken met daadwerkelijk stemgedrag van partijen uit de afgelopen vier jaar, en anders met nieuwsberichten, partijwebsites en raadsverslagen. In de praktijk liep hij tegen grote dataverschillen tussen gemeenten aan en erkent hij dat het algoritme fouten maakt. Hij heeft oorspronkelijke toelichtingen op bronnen later uitgezet omdat die volgens hem vaak niet klopten; dat wekt juist extra kritiek.

Onderzoeker Bregje Holleman (Universiteit Utrecht) is scherp: ze mist transparantie over wie de tool heeft gemaakt en waarop de uitkomsten zijn gebaseerd. Ze waarschuwt dat zo’n “black box” niet controleerbaar is en politieke impact kan hebben. Keus zegt dat hij het project uit liefdadigheid doet en wil de methode verbeteren, en overweegt een versie voor de provinciale verkiezingen.

Kortom: keus.nl geniet zichtbaarheid maar kampt met methodische en transparantieproblemen die lokale politici en onderzoekers zorgen baren omdat onjuiste of onduidelijke stemadviezen kiezerskeuzes kunnen beïnvloeden. Voor betrouwbare digitale stemhulpen zijn heldere bronnen, controleerbare methodiek en lokale toetsing essentieel.