Puist of parel: Amersfoorts Jeruzalem

In dit artikel:

De Amersfoortse wijk Jeruzalem werd eind jaren veertig gebouwd om de naoorlogse woningnood snel te bestrijden. De kleine woningen zijn opgetrokken met het Britse Airey-systeem: in fabrieken gemaakte betonnen blokken en platen werden als bouwstenen op elkaar gezet. Beton was goedkoop, terwijl staal, bakstenen en geschoolde metselaars schaars waren. De Nederlandse overheid subsidieerde daarom deze snelle bouwmethode.

De grijze, grotendeels identieke huisjes riepen aanvankelijk gemengde reacties op. Maarten Jansen, die de wijk onderzocht voor zijn blog Troosteloos Optimisme, vindt de architectuur lelijk en somber, maar juist daarom typerend voor de armoedige naoorlogse periode. De naam Jeruzalem verwees naar de lichte, stralende indruk die de wijk bij oplevering maakte, toen het beton nog witter was. Ook Amsterdam, Nijmegen en Tilburg hebben wijken met dezelfde naam.

De Amersfoortse wethouder gaf destijds liever toestemming voor bakstenen woningen. Bovendien was het de bedoeling dat de huizen maximaal 25 jaar zouden blijven staan. Inmiddels bestaan ze ongeveer 75 jaar. In 2015 kreeg de wijk de status van gemeentelijk monument, terwijl vergelijkbare Jeruzalemwijken in andere steden zijn verdwenen.

Architect Berghoef probeerde de eentonigheid van het beton te verzachten door de woningen niet in rechte rijen te plaatsen. De huizen staan in kleine blokken, langs bochten en steegjes en verspringen ten opzichte van elkaar. Daarmee gaf hij de wijk ondanks het vlakke materiaal meer variatie en een traditionele dorpsachtige structuur.

Bewoners kijken inmiddels vooral positief naar hun omgeving. Loes Meskes waardeert het groen en de overgang van een portiekflat naar een eengezinswoning. Ries van den Akker is trots op zijn monumentale huis en noemt het juist ‘mooi grijs’. Zo wordt de wijk, die voor buitenstaanders somber of lelijk kan lijken, door bewoners en liefhebbers gezien als een bijzonder en waardevol overblijfsel van de wederopbouw.