Onderzoek naar politiegeweld in Zeist: hoe komt het oordeel tot stand?

In dit artikel:

De politie heeft het geweld bij de omstreden aanhouding in een azc in Zeist intern goedgekeurd: volgens een eigen commissie was de harde ingreep van agenten nodig om de veiligheid te garanderen. Het incident kreeg veel aandacht nadat beelden verschenen waarop te zien is hoe een agent een zwangere vrouw hard op de grond trekt. De vrouw beviel later van een gezond kind, maar de vraag bleef of het optreden proportioneel was.

Uit onderzoek van RTV Utrecht blijkt dat de politie geweldsgebruik in eerste instantie zelf beoordeelt via een vaste interne route. Alleen bij zwaar letsel of een overlijden komt direct het Openbaar Ministerie in beeld. In andere gevallen meldt de agent het geweld achteraf bij een hulpofficier van justitie, die kan besluiten het te laten registreren of door te sturen naar een Commissie Geweldsaanwending. Zo’n commissie bestaat uit vijf leden, van wie vier politiemensen zijn. Dat roept kritiek op, omdat het volgens tegenstanders neerkomt op “politie die politie beoordeelt”.

Toch leiden die commissies niet automatisch tot een vrijspraak voor agenten: volgens onderzoek werd in 2022 87 procent van de beoordeelde gevallen als professioneel gezien, en 13 procent niet. Bij de beoordeling kijkt de commissie naar onder meer rechtmatigheid, de-escalatie en de vraag of het minst ingrijpende middel is gebruikt, waarbij de hele context van de inzet wordt meegewogen.

De interne procedure is volgens de politie vooral bedoeld om te leren van fouten, niet om agenten strafrechtelijk of disciplinair aan te pakken. Critici vinden echter dat die leerfunctie tekortschiet zolang de rapporten niet openbaar zijn. Volgens onderzoeker Jaïr Schalkwijk zou meer transparantie burgers en agenten juist beter laten zien wat wel en niet aanvaardbaar politieoptreden is.