Ouderen achter de geraniums en jongeren in het ov?

In dit artikel:

DOVA, een samenwerkingsverband van onder meer Nederlandse provincies, heeft vlak voor de zomervakantie besloten om vanaf volgend jaar de landelijke korting van 34 procent op bus, tram en metro voor ouderen af te schaffen. Tegelijk mogen kinderen tot 12 jaar in heel Nederland gratis met hun ouders reizen in het openbaar vervoer en de trein. Met die maatregel wil DOVA vooral de langdurige daling van het stedelijke ov-gebruik keren.

Volgens auteur Wolfgang Spier is het gebruik van bus, tram en metro sinds 2000 sterk teruggelopen. In Utrecht daalde het aandeel reizigers bijvoorbeeld van 11 procent in 2000 naar 5 procent in 2019. De coronapandemie versterkte die terugval. Spier betwist dat e-bikes en thuiswerken de belangrijkste oorzaken zijn, omdat de daling al vóór de opkomst van beide ontwikkelingen begon. Hij wijst vooral op het overheidsbeleid, waarbij reguliere bus- en tramlijnen worden opgeheven of ingekort en reizigers vaker verder moeten lopen en overstappen.

De auteur stelt dat Nederland daardoor steeds meer inzet op lange sneltram- en metrolijnen, terwijl relatief weinig stedelingen het ov gebruiken. Dat maakt de infrastructuur en exploitatie volgens hem bijzonder duur. Hij noemt onder meer de hoge aanlegkosten van de Amsterdamse Noord/Zuidlijn en de Utrechtse sneltram naar Science Park. Fietsen is in Nederlandse steden bovendien vaak duurzamer en sneller dan een rit met het ov, waardoor het volgens Spier niet logisch is om iedereen richting openbaar vervoer te sturen.

Spier betwijfelt ook of gratis reizen voor kinderen later vanzelf tot blijvende ov-gewoonten leidt. Ouders zouden hun kinderen niet snel met het ov naar school brengen als zij zelf dure kaartjes moeten kopen en langer onderweg zijn. Zodra jongeren voor hun reis moeten betalen, kunnen zij volgens hem overstappen op snellere alternatieven zoals de fiets, fatbike, scooter of motor. Als de reizigersaantallen verder dalen, dreigen opnieuw buslijnen en haltes te verdwijnen.

De maatregel kan volgens de auteur bovendien averechts uitpakken voor ouderen die niet meer kunnen fietsen of autorijden. Als jongeren juist vaker het ov gaan gebruiken, bewegen zij minder en kunnen energie- en zorgkosten stijgen. Spier roept gemeenten, provincies en het Rijk daarom op de afbraak van ov-netwerken te stoppen, de DOVA-besluiten te heroverwegen en een breder mobiliteitsbeleid te voeren waarin fietsen en goed bereikbaar openbaar vervoer naast elkaar bestaan.