Op pad met Oud-Utrecht: Van sporten in Hoograven naar een sifon
In dit artikel:
Oud-Utrecht organiseert voor DUIC een sportieve erfgoedwandeling (ook te fietsen) die start bij Sporthal Hoograven en via een korte route door Nieuwegein eindigt bij de Noordersluis. De tocht legt de nadruk op lokale geschiedenis en laat zien hoe sport, onderwijs en industrie het stadsbeeld van Hoograven en het voormalige Jutphaas hebben gevormd.
Sporthal Hoograven, bouwjaar 1978, is het vertrekpunt: de oudste nog bestaande gemeentelijke sporthal van Utrecht. Tot de jaren zestig waren sporthallen in Nederland zeldzaam; Utrecht had vooraf alleen locaties zoals de Jaarbeurshal. De eerste Utrechtse sporthallen verschenen in 1968, maar veel daarvan zijn inmiddels gesloopt of vervangen.
Langs ’t Goylaan en de Verlengde Hoogravenseweg valt op dat huisnummers bij nummer 190 teruglopen naar 150A/B — een overblijfsel van de tijd dat Hoograven bij de gemeente Jutphaas hoorde. Op 150A/B staat een recent duurzaam gerestaureerd dubbelgebouw: de voormalige Nederlands Hervormde Lagere School en de Fröbelschool, ontworpen door Charles L. Quéré, voormalig gemeente-architect van Maartensdijk, die na de oorlog weinig opdrachten kreeg vanwege zijn rol als NSB-wethouder.
Het Mr. J.J.M. Hamerplantsoen herinnert aan de industriële bedrijvigheid tijdens het burgemeesterschap van Jan Hamer (1925–1957). Hier vestigde zich in 1935 Van Heuzen’s Textielonderneming, met tientallen winkels en een fabriek waar honderden jonge vrouwen dagelijks duizenden tricots en lingerie produceerden; de fabriek verdween in de jaren zestig en het plantsoen ontstond pas na sloop in de jaren tachtig.
Andere voormalige bedrijven komen eveneens aan bod: Neerlandia Draadindustrie maakte enorme hoeveelheden staaldraad, prikkeldraad en spijkers — tot 75.000 kilo per dag — en exporteerde het merendeel naar de Verenigde Staten. Door orderverlies sloot het bedrijf in 1971, waarna het terrein na jaren van herbestemming verdwenen is onder nieuwbouw. De route voert langs de Neerlandiakade en Vlechtdraadhof terug naar de Verlengde Hoogravenseweg.
Op dat bedrijvenpark bevindt zich ook De Arm, de oudste kringloopwinkel van Utrecht (opgericht 1982). De Arm combineert hergebruik met sociale werkgelegenheid en heeft delen van het terrein in gebruik, inclusief gebouwen uit 1950 en 1974; op het dak draait een zonne-energiecentrale. Even verderop ligt De Driewerf (sinds 1978), de gezamenlijke loods en kantines van roeiverenigingen Orca, Viking en Triton — met recent geluid- en warmte-isolerende maatregelen in de kantines.
Een uitstapje over het viaduct van de A12 brengt de groep naar Nieuwegein, langs de werf van de voormalige scheepsbouw De Liesbosch naar de ophaalbrug bij het uiteinde van het Merwedekanaal. Daar liggen de Noordersluis (verbinding met het Amsterdam-Rijnkanaal) en de Zuidersluis; bijzonder is de onderleider (sifon) waarmee het Merwedekanaal onder het Amsterdam-Rijnkanaal doorloopt — een tunnel van bijna 3 m hoog, 8 m breed en 158 m lang — die voor wandelaars niet toegankelijk is. Op de terugweg biedt de overzijde van het water nogmaals zicht op al het eerder gepasseerde erfgoed.