Op pad met Oud-Utrecht: De Kromme Rijn en Galgenwaard
In dit artikel:
De historische vereniging Oud‑Utrecht leidt een stadswandeling langs een oud deel van de Kromme Rijn, beginnend bij de Gansstraat vlakbij het voormalige Pieter Baan Centrum. Het complex met zijn Huis van Bewaring en TBS‑afdeling wordt herontwikkeld tot een mix van woningen, werkruimtes en horeca; Restaurant Bar Barak is al open en het terrein draagt nu de speelse naam Het Wakkere End, een knipoog naar de vroegere bijnaam Het Luie End.
De route voert langs het Rode Kruisgebouw en Books4life naar het Kromme Rijnpad en het Lodewijk Napoleonplantsoen. De hoge flats daar dateerden uit 1953–1954 en maakten deel uit van één van de eerste naoorlogse moderne woonwijken van Utrecht. Ze zijn schuin geplaatst zodat alle 144 woningen uitzicht op de Kromme Rijn zouden hebben — een uiting van de toenmalige ruimtelijke opvattingen waarbij groen en zichtlijnen centraal stonden. Bijzondere aandacht ging uit naar praktische woonwensen; de pas opgerichte Vrouwen Adviescommissie formuleerde al eisen voor meer kastruimte. Het plantsoen en het omliggende park functioneren sindsdien als ontmoetingsplek voor buurtbewoners en bevatten grootschalige kunstwerken en recreatieve voorzieningen.
Aan de overzijde van de rivier, in een kleine wijk uit eind jaren vijftig, vallen twee ontwerpen van Gerrit Rietveld op: Huis Muus (1958) en Huis Theissing (1959). Huis Theissing is opmerkelijk door het gebruik van holle B2‑betonblokken en illustreert de experimentele woningbouw van die periode.
Verderop gaat de wandeling onder de Waterlinieweg door naar stadion Galgenwaard en het sportterrein Zoudenbalch. De naam Galgenwaard verwijst naar een middeleeuwse plek waar ter dood veroordeelden werden tentoongesteld. Al in 1936 verrezen hier faciliteiten als werkverschaffingsproject: een wielerbaan met een voetbalveld en tribunes voor tienduizenden toeschouwers. Clubs als USV Hercules en DOS maakten er gebruik van. Na de fusie van DOS met Velox en Elinkwijk ontstond in 1970 FC Utrecht; het oude stadion voldeed niet meer en na gewelddadige sloopacties door fans in 1981 werd in 1982 een nieuw, moderner stadion geopend. Sindsdien heeft Galgenwaard zich ontwikkeld tot een culturele en sportieve locatie met tribunes, bedrijfslokalen onder de stands en een capaciteit van circa 24.000 toeschouwers na verbouwingen in 2001–2003. Het plein bij de hoofdingang herinnert met een monument aan DOS’ landskampioenschap van 15 juni 1958, beslist met een gouden goal door Tonny van der Linden.
De route vervolgt over het jaagpad langs de Kromme Rijn, langs Rijnsweerd, de sneltram en kleinschalige voorzieningen als de Moestuin en de Mytylschool Ariane de Ranitz, op weg naar de landgoederen Amelisweerd en Rhijnauwen. Voor wie wil uitwaaien is het volledige Kromme Rijnpad overigens bijna 29 kilometer lang en loopt het door naar Wijk bij Duurstede.
Tekst en foto’s van de wandeling zijn van Dick de Jong; Oud‑Utrecht biedt aanvullende leestips en nodigt nieuwe schrijvers en leden uit zich te melden.