Nijn-eleven: de Nijntje-parodie die bij de rechter belandde

In dit artikel:

Een afbeelding van een vliegtuigende Nijntje met de tekst ‘nijn-eleven’ leidde tot een juridische strijd over de grenzen van parodie en auteursrecht. De afbeelding verwees naar de aanslagen van 11 september en was gebaseerd op de omslag van Dick Bruna’s boek *Nijntje vliegt*.

Bruna en zijn bedrijf Mercis, dat de rechten op Nijntje beheert, traden op tegen verschillende parodieën die via weblogdienst punt.nl werden verspreid. De rechtbank Amsterdam stelde hen in 2009 in het gelijk. Volgens de rechtbank was ‘Nijn-eleven’, op het toegevoegde flatgebouw na, vrijwel een kopie van Bruna’s illustratie en ging de bewerking daarom te ver.

Het gerechtshof Amsterdam kwam op 13 september 2011 tot een andere conclusie. Door het flatgebouw en de tekst was volgens het hof voldoende afstand tot het origineel ontstaan. Ook was de humoristische en ironiserende bedoeling duidelijk, waardoor de afbeelding als toegestane parodie kon gelden.

De zaak bevestigde dat het auteursrecht niet absoluut is. Artikel 18b van de Auteurswet staat redelijk gebruik van beschermd werk toe voor onder meer een parodie, karikatuur of pastiche. De maker van ‘Nijn-eleven’ bleef onbekend; de procedure ging vooral over de verspreiding via punt.nl. De uitspraak maakte Nijntje niet rechtenvrij, maar liet wel zien dat ook een sterk herkenbare bewerking onder voorwaarden juridisch toegestaan kan zijn.