Nieuwe woningen ondanks een vol stroomnet: Europa helpt Merwede verder

In dit artikel:

In de provincie Utrecht is het elektriciteitsnet vol, terwijl er jaarlijks ongeveer 10.000 woningen moeten worden gebouwd. In de nieuwe wijk Merwede onderzoeken de gemeente Utrecht, ontwikkelaars, netbeheerder Stedin, onderzoekers en de provincie hoe dat toch kan. De aanpak kreeg steun van het European Urban Initiative (EUI), dat Merwede koos als een van twintig winnaars uit circa 120 aanvragen.

Merwede wordt niet per woning, maar als één energiesysteem ingericht. De betrokken partijen maken gezamenlijke afspraken over het maximale piekvermogen en gebruiken een centraal energiemanagementsysteem. Warmtebuffers en een grote batterij slaan energie op vóór de drukke momenten in de ochtend en avond en geven die later weer vrij. Daardoor kunnen woningen met kleinere aansluitingen toch voldoende energie gebruiken.

Ook ondergrondse warmte-koudeopslag (WKO) en aquathermie uit het Merwedekanaal leveren warmte en koeling. Daarnaast test het project bidirectioneel laden, waarbij elektrische auto’s niet alleen stroom opnemen, maar die op piekmomenten ook terugleveren aan de wijk. Daarvoor zijn sinds mei 2026 bij bepaalde nieuwbouwprojecten wel laadkabels verplicht, maar de technologie voor teruglevering is dat nog niet.

De onderzoekers benadrukken dat bewonersgedrag eveneens belangrijk is. Door bijvoorbeeld de wasmachine of het laden van de auto uit te stellen, kunnen bewoners gezamenlijk pieken verlagen. Het project onderzoekt onder meer apps, prijsprikkels en begrijpelijke signalen, zoals een ‘zonnebloem’ die laat zien wanneer het net zwaar wordt belast.

De komende winters wordt de aanpak getest en onderbouwd, in elk geval tot begin 2029. Sinds 1 juli 2026 geldt in het grootste deel van Utrecht tijdelijk een aansluitstop, waardoor de noodzaak groot is. Ook Europese steden zoals Antwerpen volgen de ervaringen in Merwede. De provincie Utrecht ontving sinds 2021 samen met partners 831 miljoen euro Europese subsidie voor 1.255 projecten.