Middeleeuwse dieven en moordenaars brachten Janna succes
In dit artikel:
Janna Coomans, historica aan de Universiteit Utrecht, publiceerde Dievenland — een boek dat in 2025 de Libris Geschiedenis Prijs won, drie weken in de Bestseller 60 stond en in recensies veel lof kreeg. Uitgangspunt van haar studie zijn de bekentenissen van 158 misdadigers uit de late middeleeuwen; die vond ze zo’n acht jaar geleden en kon ze niet meer loslaten. In deze getuigenissen, uiteenlopend van schrijnende tot komische passages, herkende ze een schat aan informatie over het leven van mensen onder aan de maatschappelijke ladder.
Een opvallende figuur uit het boek is de crimineel met de bijnaam Regelkost. Nadat hij na een moord in de buurt van Kampen werd gearresteerd, bekende hij 44 misdrijven: van het stelen van een kralenbidsnoer en de mantel van een Mariabeeld in een kerk bij Doesburg, tot het in stukken slaan van offerblokken en een moord in een gasthuis in Den Haag vlak voor Kerstmis. Regelkost pleegde zijn daden over een groot gebied — van Den Haag en Utrecht tot Schouwen-Duiveland en de kop van Noord-Holland — en trok vaak te voet, overnachtend en wederom stalend in herbergen. Uiteindelijk werd hij in Kampen opgehangen, zoals veel van de herhaalde dieven uit haar bronnen.
Coomans’ analyse gaat verder dan sensatieverhalen. De precieze inventarissen in de bekentenissen (bijvoorbeeld een “blauwe vrouwenmantel van Engelse wol”) leveren zeldzame details op over kleding, gebruiksvoorwerpen en handelspraktijken van gewone mensen in de late middeleeuwen — groepen die in standaardarchieven nauwelijks terugkomen. Terwijl rijkdom, oorlogen en koninklijke besluiten meestal goed gedocumenteerd zijn, bieden dievenverklaringen een direct venster op alledaagse goederen en hun waarde: een winterjas kon al gauw anderhalve maandloon waard zijn, wat diefstal maatschappelijk en economisch zwaar maakte.
Die bevindingen verklaren ook de strenge straffen: hoewel de doodstraf voor veel misdrijven in die tijd minder vaak voorkwam dan hedendaagse beelden suggereren, werden habituale dieven vrijwel altijd zwaar bestraft. Boetes kwamen veel voor, maar wie herhaald stal riskeerde regelmatig de doodstraf — een uitspraak die de ernst van diefstal in die maatschappij weerspiegelt.
Persoonlijk toont Coomans zich zowel geamuseerd als gefascineerd door haar bronnen: sommige bekenningen leveren bijna boulevardverhalen op, andere baanbrekende historische inzichten. Dievenland positioneert zich daardoor als sociale geschiedenis die het perspectief van gemarginaliseerde groepen terugbrengt in ons beeld van de middeleeuwen. Dit verhaal verschijnt ook als deel van een serie van RTV Utrecht over mensen die in 2025 plots het nieuws werden.