Met de hele gemeenteraad tot een akkoord komen? In één Utrechtse gemeente lijkt dat te lukken
In dit artikel:
Utrechtse Heuvelrug loopt in Utrechtse provincie alleen voorop met een raadsbreed akkoord: de gemeente heeft dit model al sinds 2014 en streeft nu voor de vierde raadsperiode op rij naar een akkoord waarin alle partijen op hoofdlijnen afspraken maken voor de komende vier jaar. In andere gemeenten lukten soortgelijke pogingen niet.
In Rhenen spelen deze ontwikkelingen direct: vijf weken na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart adviseerden verkenners Frits Naafs (VVD) en Roelof Bisschop (SGP) om in Rhenen te werken aan een gezamenlijke strategische raadsagenda — in essentie vergelijkbaar met een raadsakkoord, hoewel dat woord gevoelig ligt. Een meerderheid van de raad vroeg dit onderzoek aan; Naafs is burgemeester van Utrechtse Heuvelrug en bracht ervaring mee met het lange termijnmodel dat daar rustiger politieke verhoudingen heeft opgeleverd.
Niet alle partijen in Rhenen zijn enthousiast. De Lokale Volkspartij (DLV), een anti-azc‑partij die op 18 maart onverwacht de grootste partij werd, besloot niet deel te nemen aan de gesprekken. DLV, samen met SGP en CDA (gezamenlijk 9 van 19 zetels), pleit voor een klassieke meerderheidscoalitie omdat men vreest dat een raadsbreed akkoord besluiten zou vertragen of verzwakken; als voorbeeld wordt genoemd dat eerdere kwesties, zoals de plaatsing van windmolens, destijds leidden tot extra onderzoek in plaats van duidelijke besluiten. DLV-fractievoorzitter Richard Salari zegt te willen meebesturen in een coalitie waarin zijn partij echt iets kan bereiken, anders is de oppositie acceptabel.
Voorstanders tonen juist de voordelen van een raadsakkoord. Raadsleden van Utrechtse Heuvelrug, zoals D66’er Erik van Buiten, wijzen op minder conflictcultuur, minder theater en hogere deelname van inwoners bij besluitvorming. In die praktijk formuleren alle partijen aan het begin van de periode overeenstemming over ongeveer tachtig procent van het beleid; controversiële onderwerpen blijven nadrukkelijk buiten het akkoord zodat meerderheidsbesluiten blijven mogelijk. Hoogleraar bestuurskunde Martijn van der Steen (EUR) ziet raadsbrede akkoorden als een antwoord op versnippering en polarisatie: ze verminderen langdurige marginalisatie van oppositiepartijen en bevorderen betere omgangsvormen en voortdurende afstemming tussen wethouders en raad.
Momenteel schrijven alle acht partijen in Rhenen — behalve DLV — gezamenlijk aan een nieuw raadsakkoord of strategische agenda; volgens betrokkenen kan het document binnen een maand gepresenteerd worden. De gesprekken lopen dus door zonder de grootste partij, die voorlopig afwacht of zij alsnog in een meerderheidscoalitie een rol krijgt of de oppositie kiest.