Impact groot maar opkomst laag: 'Geen interesse, kennis en vertrouwen'
In dit artikel:
In Utrecht groeit de bezorgdheid over dalende opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen. Inwoners geven vooral gebrek aan vertrouwen, verkiezingsmoeheid en onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is als redenen om thuis te blijven. Voorbeelden: Parsam Sewdoelare (73) uit Lombok voelt zich niet gehoord en maakt zich vooral zorgen over zwerfafval en verkeersveiligheid; Bilal van Camp (18), eerste stemjaar, twijfelt omdat hij denkt dat zijn stem weinig verschil maakt en hij zich meer betrokken voelt bij thema’s als klimaat en dierenwelzijn dan bij wijkzaken.
Onderzoekers herkennen deze signalen. Jaap van Slageren (Universiteit Utrecht) noemt de drie meest voorkomende oorzaken: geen interesse, gebrek aan kennis en wantrouwen. Sjoerd van Heck (Ipsos I&O) wijst erop dat nationaal politiek gedrag — bijvoorbeeld integriteitskwesties in de Tweede Kamer — ook het vertrouwen in lokaal bestuur aantast. Media-aandacht voor crises kan daarnaast de publieke focus weghalen: in 2022, toen de oorlog in Oekraïne dominanter in het nieuws was, viel de opkomst lager uit. Bovendien leidde een reeks verkiezingen sinds 2022 (Provinciale Staten en Waterschappen 15 maart 2023, Tweede Kamer 22 november 2023, Europees Parlement 6 juni 2024) tot verkiezingsmoeheid, waardoor kiezers vaker afzien van stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.
Cijfers tonen het verschil: bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober was de landelijke opkomst 78 procent, in provincie Utrecht 82 procent — terwijl de gemeentelijke opkomst in de provincie daalde van 60 procent in 2018 naar 57 procent in 2022.
Als remedies noemen experts en bewoners duidelijke, waardengedreven lokale politiek, meer zichtbaarheid van raadsleden in buurten en op scholen, en verjonging van kandidaten om vertrouwen te herstellen. Ook wordt aangedragen om lokale partijen te laten benadrukken waarin ze concreet van elkaar verschillen, zodat kiezers beter weten wat er op het spel staat. RTV Utrecht houdt een dossier bij met verdere berichtgeving over de gemeenteraadsverkiezingen.