Hoe zit het met woningen voor statushouders? 4 vragen en antwoorden

In dit artikel:

Gemeenten moeten statushouders — voormalige asielzoekers met een verblijfsvergunning — aan woonruimte helpen nadat zij in een azc te horen hebben gekregen dat ze in Nederland mogen blijven. Dat kan een zelfstandige woning zijn, maar ook een flexwoning, gedeelde woning of tijdelijke opvang. Volgens het COA duurt de overgang naar een eigen plek gemiddeld langer dan drie maanden, waardoor azc’s verder vollopen.

De belangrijkste oorzaak is de algemene woningnood. Gemeenten concurreren om schaarse woningen met onder meer studenten, starters en mensen die na een scheiding nieuwe woonruimte zoeken. Nieuwe woningen bouwen duurt bovendien jaren. In de provincie Utrecht staan Amersfoort, Stichtse Vecht en Wijk bij Duurstede al langere tijd op waarschuwingsniveau 4 van de zes toezichtsniveaus. Vanaf niveau 3 moeten gemeenten uitleggen hoe zij hun achterstand willen inlopen; niveau 4 betekent dat de provincie de situatie urgent vindt.

Het Rijk bepaalt hoeveel statushouders gemeenten moeten huisvesten, terwijl de provincie toezicht houdt en twee keer per jaar de voortgang beoordeelt. Gemeenten krijgen doorgaans tijd om hun verbeterplannen uit te voeren. Pas op niveau 6 kan de provincie zelf ingrijpen en op kosten van een gemeente huisvesting regelen. Dat is in Utrecht nog nooit gebeurd.

Gemeenten proberen het tekort op verschillende manieren op te vangen. Utrecht wees in 2022 tijdelijk alle vrijkomende sociale huurwoningen aan statushouders toe, maar heeft inmiddels opnieuw een tekort. Amersfoort gebruikt een hotel voor enkele tientallen statushouders. Het kabinet stelt ongeveer 15.000 euro per statushouder beschikbaar voor tijdelijke oplossingen en wil meer doorstroomlocaties realiseren. Volgens de provincie blijft meer woningbouw de structurele oplossing. In 2023 ging 7,3 procent van de vrijgekomen corporatiewoningen in Utrecht naar statushouders; recentere provinciale cijfers zijn niet beschikbaar.