Arts waarschuwt voor hitteberoerte tijdens hardloopwedstrijd: 'Kan ook bij lagere temperatuur'
In dit artikel:
De temperatuur loopt op en bijna elk weekend zijn er hardloopwedstrijden in Nederland. Terwijl grote marathons steeds vaker middelen tegen oververhitting inzetten, blijken veel kleinere evenementen nauwelijks voorbereid op hittegevallen. Anesthesioloog-intensivist Pim de Ruijter waarschuwt dat gebrek aan adequate koeling levensgevaarlijk kan zijn: hoe sneller je iemand effectief koelt, hoe kleiner de kans op blijvende schade.
Praktijkvoorbeeld: de Amerongse Koploop, die vandaag plaatsvindt met ruim 700 deelnemers en routes tot 25 km grotendeels door bosgebied. Organisatorstichting Green Race noemt de bosroute een voordeel omdat het daar vijf tot tien graden koeler kan aanvoelen, en stelt dat kosten de reden zijn om geen koelbad of ijshanddoeken te gebruiken. De organisatie werkt met een hitteprotocol: bij temperaturen boven 25°C worden extra drinkposten geopend en deelnemers vooraf en ter plekke gewaarschuwd om meer te drinken en tempo aan te passen.
Een hitteberoerte ontstaat wanneer het lichaam niet meer kan afkoelen en de kerntemperatuur boven ongeveer 40°C stijgt; dit kan leiden tot verwardheid, bewustzijnsverlies, orgaanfalen en overlijden. Niet iedereen met een hoge lichaamstemperatuur krijgt echter typische symptomen. Uit onderzoek tijdens de Zevenheuvelenloop, toen het buiten slechts zo’n 10°C was, bleek dat 15% van 230 geteste lopers bij de finish een lichaamstemperatuur boven de 40°C had — een aanwijzing dat ook bij koelere omstandigheden ernstige oververhitting kan optreden.
Omroep Gelderland zette de problematiek extra in de schijnwerpers met een documentaire over Jesper, een 25-jarige journalist die vorig jaar overleed na een hitteberoerte tijdens de halve marathon van Enschede. Een enquête van die omroep onder 120 Gelderse hardloopevenementen (59 antwoorden) toonde dat slechts twee organisaties aangaven een koelbad te hebben.
De Ruijter noemt twee effectieve koelmethodes: een koelbad en ijshanddoeken. Een koelbad vraagt aanzienlijke inzet — onder meer een arts, drie verpleegkundigen en twee Rode Kruis‑EHBO’ers — en is dus voor kleinere organisaties vaak onhaalbaar. IJshanddoeken zijn daarentegen goedkoop (een koelbox met ijs en handdoeken) en eenvoudig inzetbaar; volgens deskundigen zouden ook kleine evenementen deze basismateriaal altijd moeten hebben.
Grotere organisaties nemen wel vaker maatregelen. Bij de Utrecht Marathon gebruikt organisator Golazo sinds 2024 een koelbad, ondersteund door Rode Kruis‑medewerkers die getraind zijn in herkenning en behandeling van hitteberoerte. Tijdens die marathon werden vorig jaar vijf en in 2024 zeven lopers in het bad gekoeld; sommige deelnemers herstellen snel en mogen na observatie naar huis, anderen worden ter verdere zorg opgenomen in het ziekenhuis. Langs de route zijn ook koelpakketten (handdoeken, ijs, water) beschikbaar en rijden teams met deze pakketten op fietsen mee.
Kernboodschap: hitteberoerte kan optreden bij uiteenlopende omstandigheden en vraagt snelle, effectieve koeling. Kleine evenementen kunnen veel problemen voorkomen door relatief goedkope middelen als ijshanddoeken en duidelijke hitteprotocollen in te voeren; deelnemers blijven zelf verantwoordelijk door goed te drinken en hun tempo aan te passen bij warmte.