Excommunicatie door paus dreigt voor priesterbroederschap: 'Dit kruis moeten wij dragen'
In dit artikel:
De priesterbroederschap Sint Pius X heeft gepland om op 1 juli in het Zwitserse Écône vier bisschoppen te wijden, een stap die het Vaticaan als illegaal en mogelijk schismatisch bestempelt omdat er geen pauselijke goedkeuring is. Als de wijdingen doorgaan, dreigt Rome met excommunicatie van de betrokken bisschoppen en mogelijkerwijs ook van mensen die sacramenten van hen ontvangen. De reactie uit Rome raakt lokale vertegenwoordigers: pater Carlo de Beer noemt de houding van het Vaticaan "liefdeloos" en zegt dat zijn gemeenschap zich niet gezien voelt.
De aanleiding voor de wijdingen is praktisch: de broederschap groeit en heeft meer geestelijken nodig om missen, dopen, biechten en huwelijken te verzorgen. In Utrecht, waar de Sint Pius X-diensten plaatsvinden in de Sint Willibrordkerk, steeg het aantal kerkgangers van circa 25 in 2018 naar ongeveer 120–150. De broederschap roept gelovigen op om mee te reizen naar Écône; er is een inschrijflijst via een QR-code en een speciale website die aftelt naar 1 juli.
Historische context speelt een grote rol. De beweging ontstond in 1970 uit verzet tegen de hervormingen na het Tweede Vaticaans Concilie en houdt vast aan traditionele liturgie—Latijnse mis, altaarritueel en andere pre-conciliaire gebruiken. In 1988 vonden al eens vier bisschopswijdingen zonder pauselijke toestemming plaats, wat leidde tot jarenlange breuk totdat paus Benedictus XVI in 2009 pogingen deed tot herstel van de betrekkingen; een volledige hereniging kwam er echter nooit.
Juridisch-theologisch wordt de actie door kerkrechtsexperts zoals Ad van der Helm als schismatisch aangemerkt omdat zij het pauselijk gezag ondermijnt. De broederschap zelf betoogt dat er geen breuk is omdat de nieuw gewijde bisschoppen geen bisdom krijgen en de groep de paus erkent. Voor gewone kerkgangers ontstaat een dilemma: deelname of acceptatie van sacramenten van geëxcommuniceerde bisschoppen kan ernstige gevolgen hebben. Onder de Utrechtse gelovigen overheerst bij enkelen de bereidheid de stap te steunen; voor anderen blijft de hoop dat het Vaticaan van standpunt verandert. De Sint Pius X is in Nederland actief in Utrecht, Leiden en Gerwen, en wereldwijd claimt de beweging honderden priesters en naar eigen zeggen ongeveer een half miljoen aanhangers.