Het verzetsmonument in Transwijk
In dit artikel:
Tussen het Merwedekanaal en Kanaleneiland ligt de laagbouwwijk Transwijk, waarvan vrijwel alle straten zijn vernoemd naar Utrechtse verzetslieden uit de Tweede Wereldoorlog. Op de hoek van de Lomanlaan en de Koningin Wilhelminalaan staat een bescheiden verzetsmonument, ontworpen door Antonio Salvatore en uitgevoerd door letterhakker Leo de Vries. Centraal staat een steen van Frans kalksteen waarop een strofe uit het gedicht "Ongenoemde doden" van Yge Foppema is aangebracht.
Het monument werd in 1961 geplaatst bij het Anne Frankplein en verhuisde in 2011 naar de huidige locatie aan de Lomanlaan. In 2015 liet het Oranjecomité Utrecht Zuid-West een granieten ‘lint’ aanbrengen, ontworpen door beeldhouwer Leonie Brinks uit Bunnik. Op dat lint staan links en rechts de namen van zeventien verzetsmensen vermeld — dezelfde namen als waar de straten van Transwijk naar zijn genoemd — en achter het monument is kort opgesomd in welke illegale activiteiten zij betrokken waren (onder meer radiowerk, hulp aan onderduikers, vervalsen van persoonsbewijzen, illegale pers, pilotenhulp, sabotage, knokploegen, koerierswerk, ordedienst en wapentransporten). In een hoek van het lint is een QR-code geplaatst die doorverwijst naar erelijst.nl, een online register van omgekomen Nederlandse verzetslieden.
Bij de opschriften lijken zich enkele fouten te hebben voorgedaan. Een voorbeeld is Jo Schrijver, die op het lint vermeld staat maar volgens bronnen uit Gelderland kwam en als torpedomaker bij de Koninklijke Marine in 1942 in de Straat Karimata omkwam; de bedoeling was waarschijnlijk Maarten Schrijver te vermelden, een 28‑jarige reclametekenaar en vervalser van persoonsbewijzen die lid was van de Ordedienst. Ook bij de naamgeving van straten in de aangrenzende nieuwbouwwijk werden onlangs veel fouten gemaakt bij het vernoemen van verzetsgroepen en vrouwelijke verzetsstrijders.
Achtergrond bij de tekst: "Ongenoemde doden" was het eerste gedicht van Yge Foppema en gaat over dezelfde achttien doden als waar Jan Campert naar verwijst in zijn bekende werk. Foppema werd later gearresteerd en gevangen gezet in het Scheveningse Oranjehotel; na de oorlog schreef hij geen gedichten meer. Dezelfde strofe uit zijn gedicht is ook op andere gedenkplaatsen gebruikt, onder meer in Gouda en Amersfoort.
Op 4 mei 2026 organiseert het Oranje Comité Utrecht-Zuidwest voor de tiende keer de officiële Dodenherdenking bij dit Verzetsheldenmonument. Het programma begint om 19:30 uur bij woonzorgcentrum Transwijk, gevolgd door een stille tocht naar het monument, twee minuten stilte om 20:00 uur, het Wilhelmus, een toespraak door een gemeentelijk vertegenwoordiger en kranslegging, afsluitend met een defilé en nazit.