Hans Versnel (1938-2026)
In dit artikel:
Hans Versnel (geboren 1938 in Batavia) is op 5 april op 87‑jarige leeftijd overleden. Hij was een oud‑ambtenaar van de gemeente Utrecht en jarenlang een prominent lid van de Partij van de Arbeid. Zijn echtgenote, Machteld Versnel‑Schmitz — voormalig D66‑Tweede Kamerlid — overleed in 2019. Versnel wordt op 15 april begraven op begraafplaats Den en Rust in Bilthoven. Begin november 2025 verdedigde hij op hoge leeftijd nog een proefschrift over verbetering van kampongs en stedelijk bestuur in Indonesië.
Het artikel haalt terug naar een uitgebreid interview uit 2008, waarin Versnel terugblikt op zijn Indische familiegeschiedenis en de totstandkoming van zijn boek Een Indisch leven met onbekende bestemming. Belangrijke feiten uit dat levensverhaal:
- Opgroeien en oorlogservaringen: Hans werd in 1938 in Batavia geboren. Zijn vader Fred voer als machinist op schepen van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij (KPM). In september 1940 vertrok Fred met het schip Nieuw Zeeland, dat door de Britten werd gevorderd; hij maakte vervolgens troepentransporten naar o.a. Kreta mee en heeft bombardementen overleefd. Later dook Fred terug in Indië voor andere transporten. De Nieuw Zeeland zelf werd in november 1942 door een Duitse onderzeeboot getorpedeerd en zonk — Fred was daar toen niet bij. Tijdens de Japanse bezetting raakte het gezin gescheiden: Hans ontsprong zelf het Jappenkamp, maar zijn oudste broer (16) werd geïnterneerd; vader Fred werd krijgsgevangen gemaakt en kwam na de oorlog met een medisch dossier terug waarin zijn extreme vermagering stond vermeld.
- Ontdekking van bronnen en motivatie om te schrijven: In 1985 gaf zijn vader Hans twee getypte pagina’s met een verslag van de troepentransporten naar Kreta — documenten die Fred in 1948 had opgeschreven om in aanmerking te komen voor het Kruis van Verdienste. Na het overlijden van zijn moeder (1993) ordende Hans fotoboeken, correspondentie en vooral de dictaatcahiers van zijn moeder (memoires vanaf haar geboorte in 1901). Die fragiele bronnen vormden het vertrekpunt voor diepgravend onderzoek naar familieverhalen, maritieme gebeurtenissen en de koloniale geschiedenis van Nederlands‑Indië.
- Onderzoeksmethode en resultaten: Versnel combineerde familiearchieven met binnen‑ en buitenlandse archiefonderzoek, contacten via het internet en gesprekken met vakkenners en oud‑zeevarenden. Zo reconstrueerde hij details over de troepentransporten, de betrokken U‑boot en overlevenden van de Nieuw Zeeland. Het materiaal reikt verder dan het maritieme drama: hij documenteerde ook gebeurtenissen zoals Bloedige Zaterdag (bombardement op Sjanghai 1937) en de dagelijkse Indische levensverhalen die bijna vergeten raakten.
- Publicatie en erfgoedwerk: Op zijn zeventigste presenteerde Versnel zijn boek in Museum Maluku in Utrecht. Het verscheen niet in de reguliere boekhandel maar is beschikbaar als pdf via internet. Na zijn pensioen wijdde hij vijf jaar aan het archiveren van het ouderlijk nalatenschap en maakte hij samen met Machteld meerdere reizen terug naar Indonesië. Zij willen ook bijdragen aan het behoud van lokaal erfgoed, onder meer door een klein museum bij een oude Nederlandse begraafplaats in Surabaya te steunen — om de gedeelde geschiedenis van Nederland en Indonesië zichtbaar te houden.
Het portret dat naar voren komt is dat van een man die persoonlijke familieverhalen, herinneringen en maritieme en koloniale geschiedenissen bijeenbracht om te voorkomen dat die verhalen verloren gingen. Zijn recente academische promotie benadrukt dat hij tot op hoge leeftijd actief bleef in onderzoek en kennisoverdracht.