Grote gemeenten roepen Eerste Kamer op om tegen strafbaarstelling illegaal verblijf te stemmen
In dit artikel:
De gemeenten Groningen, Eindhoven, Amsterdam en Utrecht roepen de Eerste Kamer op om te stemmen tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf in de asielnoodmaatregelenwet. Ze waarschuwen dat de maatregel grote nadelige effecten zal hebben voor kinderen, kwetsbare inwoners, hulpverleners, de openbare veiligheid en de uitvoerbaarheid voor gemeenten en politie. Het debat in de Eerste Kamer staat gepland voor 14 april.
In de praktijk verwachten de gemeenten dat ongedocumenteerden uit angst voor straf contacts met scholen, zorgverleners en jeugdhulp gaan mijden. Dat raakt kinderen direct: wie geen aanspraak durft te maken op onderwijs of zorg loopt het risico in beeldloosheid en verwaarlozing terecht te komen. Een deel van de groep is ongedocumenteerd zonder eigen schuld en heeft volgens de gemeenten geen alternatieven.
Ook humanitaire hulp komt onder druk. Hoewel hulp aan ongedocumenteerden formeel niet strafbaar zou zijn, plaatst de wet hulpverleners in de positie van mogelijke medeplichtigen, met morele en praktische knelpunten tot gevolg. Dat kan voorkomen dat mensen van de straat worden gehaald of beschermd tegen uitbuiting. Daarnaast is onduidelijk of gemeenten straks verplicht worden om mensen zonder verblijfsrecht te melden; die juridische onzekerheid ondermijnt het vertrouwen dat noodzakelijk is voor effectieve hulpverlening en zet hulpverleners in een lastige positie tussen beroepsethiek en risico op eigen juridische consequenties.
De gemeenten wijzen erop dat internationale verdragen Nederland verplichten basisvoorzieningen als onderdak, voedsel, sanitaire voorzieningen en noodgezondheidszorg te garanderen. Volgens hen ondermijnt het wetsvoorstel die verplichtingen en vergroot het de kans dat mensen in gevaarlijke omstandigheden terechtkomen. Ook juridisch bestaan zorgen: de Raad van State heeft al aangegeven dat de voorgestelde uitzonderingsconstructies niet goed passen binnen het reguliere strafrecht, waardoor rechtszekerheid naar de rechtspraak wordt geschoven.
Ten slotte waarschuwen de gemeenten dat de maatregel de veiligheid kan verslechteren: ongedocumenteerden verdwijnen uit beeld, raken vatbaarder voor uitbuiting en doen minder vaak aangifte. De Nationale Politie waarschuwde eerder dat dit zowel het slachtofferschap als het daderrisico kan vergroten en extra druk legt op een al belaste politie. De vier gemeenten vragen de Senaat deze risico’s zwaar mee te nemen en tegen strafbaarstelling te stemmen.