Kan dexamfetamine doen wat methadon ooit deed bij heroïneverslaving?

In dit artikel:

De vier grootste gemeenten van Nederland, waaronder Utrecht, vragen het kabinet en de Tweede Kamer om structureel meer geld en extra maatregelen tegen dakloosheid. Volgens de burgemeesters groeit het aantal dakloze mensen sterk en dreigt de openbare ruimte onleefbaar te worden. In Utrecht steeg het aantal meldingen van overlast in twee jaar met 25 procent. De gemeenten vragen onder meer jaarlijks 100 miljoen euro extra voor maatschappelijke opvang, het terugdraaien van geplande bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg en betere opvang voor dakloze arbeidsmigranten uit de EU.

Ook willen de gemeenten een pilot met dexamfetamine om het toenemende crackgebruik onder dakloze mensen te onderzoeken. Crack is een rookbare en sterk verslavende vorm van cocaïne. De steden hopen dat het middel, net als methadon bij de heroïne-epidemie in de jaren tachtig, het gebruik en de overlast kan verminderen.

Deskundigen van verslavingszorgorganisatie Jellinek noemen het idee veelbelovend, maar nog prematuur. Een onderzoek uit 2016 wees bij een specifieke groep crackgebruikers op mogelijk effect; een nieuw onderzoek loopt nog en duurt waarschijnlijk jaren. Dexamfetamine kan bovendien zelf verslavend zijn en vereist medische begeleiding. Volgens de experts zal een medicijn alleen de verslaving niet oplossen: huisvesting, dagbesteding en psychische zorg blijven noodzakelijk.

Onderzoeker Lia van Doorn van de Hogeschool Utrecht ziet dat crackgebruik in de opvang toeneemt. Crackgebruikers kunnen door de korte werking van het middel — soms duurt de roes slechts vijf minuten — een uitputtend patroon ontwikkelen van geld zoeken, drugs kopen en opnieuw gebruiken. Dat kan leiden tot onvoorspelbaar of agressief gedrag in opvanglocaties.

Methadon bracht in de jaren tachtig meer rust doordat gebruikers niet voortdurend op zoek hoefden naar drugs en geld. Daardoor verbeterden hun gezondheid en veiligheid op straat en nam ook criminaliteit af. Of dexamfetamine hetzelfde effect heeft, is echter onbekend: het middel werkt anders en zou waarschijnlijk via gespecialiseerde, medisch begeleide poli’s moeten worden verstrekt.

Utrecht heeft geen exacte cijfers over het aantal crackverslaafden, maar hulpverleners signaleren een duidelijke toename. De gemeente volgt daarom met belangstelling een pilot in Amsterdam, zonder zelf al concrete plannen te hebben.