De Nijntje-parodie die bij de rechter belandde

In dit artikel:

De parodie ‘Nijn-eleven’, waarop Nijntje in een vliegtuigje naar een flatgebouw vliegt, verwees naar de aanslagen van 11 september 2001. De afbeelding verscheen jarenlang online via punt.nl en leek sterk op de illustratie op de omslag van Dick Bruna’s boek *Nijntje vliegt*.

Bruna (1927-2017) en zijn bedrijf Mercis, dat de rechten op Nijntje beheert, spanden een zaak aan tegen de verspreiding. De rechtbank Amsterdam gaf hen in 2009 gelijk en vond de afbeelding vrijwel een kopie van het origineel. Het gerechtshof Amsterdam oordeelde in 2011 anders: de toevoeging van het flatgebouw en de tekst ‘nijn-eleven’ zorgde volgens het hof voor voldoende afstand, terwijl de humoristische en ironiserende bedoeling duidelijk was.

De uitspraak maakte duidelijk dat het auteursrecht op Bruna’s werk niet absoluut is. Op grond van artikel 18b van de Auteurswet kan een herkenbare bewerking als parodie zijn toegestaan, zolang het gebruik redelijk blijft. Wie de afbeelding maakte, is nooit vastgesteld; de rechtszaak ging om de verspreiding, niet om de onbekende maker. Het oordeel betekende dan ook niet dat Nijntje vogelvrij was, maar bevestigde wel dat een vergaande bewerking onder omstandigheden rechtmatig kan zijn.