Lara (29) en Susanne (37) willen verhalen over Nederlands-Indië blijven delen: 'Het is een gezamenlijke geschiedenis'

In dit artikel:

Tijdens de Indiëherdenkingen op zaterdag 15 augustus staan in meerdere Utrechtse gemeenten het einde van de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden en de verhalen van overlevenden centraal. Het thema is ‘Herdenken is de toekomst’: persoonlijke ervaringen moeten worden doorgegeven aan volgende generaties en ruimte bieden voor gesprek en verbinding.

Lara Daams en Raden Kandjeng (prinses) Susanne Baars delen tijdens de herdenkingen voor het eerst publiekelijk delen van hun familiegeschiedenis. Daams, een Utrechtse kunstenares en derde generatie, neemt deel aan het panelgesprek in Utrecht. Haar grootouders maakten de Japanse bezetting, de kampen en de Bersiap mee. Tijdens haar studie begon zij onderzoek te doen naar deze geschiedenis. Daardoor durfde zij ook haar grootouders voorzichtig vragen te stellen, al is nog altijd niet alles verteld. Wat haar vooral treft, is hun veerkracht na hun komst naar Nederland.

Baars spreekt bij de herdenking bij monument Jagtlust in Bilthoven. Zij stamt via haar opa af van Pakubuwono X, de voormalige vorst van Surakarta, en deelt haar verhaal samen met haar bijna negentigjarige oma Joke. Die werd als kind tijdens de Japanse bezetting uit haar huis in Bandung verdreven. Haar Javaanse moeder leefde buiten het kamp, terwijl haar vader als krijgsgevangene werd geïnterneerd. Ook Baars’ opa Fred belandde als tiener in een jongenskamp.

Volgens Baars eindigde de oorlog voor veel mensen in voormalig Nederlands-Indië niet met de Japanse capitulatie. Daarna volgde de gewelddadige Bersiap-periode, terwijl kampoverlevenden kampten met honger, uitputting en angst. Na hun terugkeer naar Nederland kregen haar grootouders bovendien te maken met discriminatie en het gevoel nergens vanzelfsprekend thuis te horen.

In beide families werd lange tijd weinig over de oorlog gesproken. Dat zogenoemde ‘Indisch zwijgen’ kon volgens Baars een manier zijn om te overleven en een nieuw bestaan op te bouwen, maar voelt voor haar generatie steeds meer als een muur. Daams en Baars willen juist woorden geven aan de ervaringen en de geschiedenis vanuit meerdere perspectieven bekijken. Daarbij moeten volgens Baars niet alleen Nederlanders en Indische Nederlanders, maar ook Indonesiërs, Molukkers, Papoea’s en Chinezen worden gehoord. Daams noemt de geschiedenis een gezamenlijk Nederlands verhaal dat ook op scholen meer aandacht verdient.

Naast Bilthoven en Utrecht zijn er herdenkingen in onder meer Amersfoort, Baarn, Houten, Nieuwegein, Stichtse Vecht en Soest, met toespraken, muziek, krans- en bloemleggingen en op sommige plaatsen een Indische maaltijd. De organisatoren en sprekers benadrukken dat erkenning van verschillende ervaringen kan bijdragen aan gelijkwaardigheid, begrip en verzoening.