De Boer - Zes ton Utrechts geld voor elektrische huurfietsen
In dit artikel:
De Utrechtse gemeente trekt jaarlijks ongeveer €580.964 belastinggeld uit om de nieuwe aanbieder Lime ruimte te geven voor grootschalige elektrische huurfietsen, terwijl de schrijver betoogt dat dit besluit juridisch en inhoudelijk dubieus is en vooral voortkomt uit een ideologische antipathie tegen autogebruik.
Wat gebeurde er
- Op 23 juli 2022 startte TIER met commerciële e-deelfietsen in Utrecht (begin met 500, later 1000 fietsen). TIER groeide snel in gebruikersaantallen (van 15.000 in 2022 naar ruim 32.000 eind 2023), waarna Dott TIER overnam toen TIER financiële problemen kreeg. Medio 2025 is het gebruik sterk teruggelopen; Dott/TIER rapporteert nog zo’n 20.000 gebruikers.
- De gemeente verheerlijkt de deelfietsoplossing en wil het aanbod ook uitbreiden naar minder rendabele wijken. Om private aanbieders te compenseren voor die uitbreiding, benoemt de gemeente het regionale deelfietsprogramma als een DAEB (Dienst van Algemeen Economisch Belang) en koppelt daar subsidie aan.
Juridische en procedurele kritiek
- Volgens de schrijver is de DAEB-aanwijzing en de daarmee samenhangende financiële tegemoetkoming onvoldoende onderbouwd. Voor DAEB-toekenning en voor de toepassing van de onrendabele top (ORT) bestaan regels om te voorkomen dat gemeenten schijnbare marktsteun omzetten in illegale staatssteun. De gemeente baseert het jaarlijkse bedrag op een ‘verkenning’ en levert geen transparante, objectieve berekening zoals vereist onder het Altmark-arrest.
- De auteur stelt dat hiermee Europese staatssteunregels en de ORT-procedure zijn genegeerd en dat de gemeente erop gokt dat niemand dit meldt bij de Europese Commissie (DG Competition). Bovendien wordt de rolverdeling tussen gemeente en provincie (mobiliteit in de regio) opzijgeschoven.
Effecten en inhoudelijke kanttekeningen
- De gemeente erkent volgens de auteur dat ritten met deze e-deelfietsen weinig autoverplaatsingen vervangen; ze vervangen vaker lopen en openbaar vervoer. De gemiddelde rit is ongeveer 3 kilometer. Onderzoek naar daadwerkelijke effectiviteit (reductie autokilometers, CO2, welzijn) ontbreekt of is niet genoemd.
- De milieuclaim rond ‘duurzame’ accu’s (LFP) wordt betwijfeld: LFP-accu’s vereisen nog steeds lithium en daarmee samenhangende ecologische en sociale problemen bij winning en toelevering.
Privacy- en datarisico’s
- De grote aandeelhouders van Lime zijn partijen als Uber en Google; uiteindelijk zijn grote vermogensbeheerders (BlackRock, Vanguard) betrokken. De schrijver waarschuwt dat de meerwaarde van de concessie niet zozeer de subsidie is (de €580k), maar de verzamelde gebruikers- en ritdata.
- Omdat aanbesteding korting eist voor houders van de U-pas (een gemeentelijke kaart voor mensen met lage inkomens), krijgt de exploitant toegang tot informatie over sociaaleconomische status. Dat maakt de dataset aantrekkelijk voor advertentiebedrijven en datahongerige concerns. De noodzakelijke app en de gegevensverwerking daarvan zijn in de concessiedocumenten niet naar behoren afgedekt, aldus de kritiek.
- Dit roept vragen op rond GDPR, data-eigendom, doorverwerking en of er voldoende contractuele en technische waarborgen zijn om misbruik te voorkomen.
Beoordeling in één notendop
- De auteur ziet het besluit als politiek gestuurd (antiauotoor), juridisch slordig (onvoldoende onderbouwing van DAEB/ORT en risico op illegale staatssteun) en risicovol op privacygebied (data van kwetsbare groepen bereikbaar voor commerciële partijen). De milieuclaims zijn volgens hem ook niet onomstreden vanwege grondstoffenproblematiek.
Aanvullende context (kort)
- DAEB-toekenning en ORT-compensatie vallen onder strikte staatssteunregels; gemeenten moeten transparant aantonen dat compensatie niet meer is dan noodzakelijk en objectief onderbouwd (Altmark-criteria).
- Bij projecten met grote datastromen zijn een Data Protection Impact Assessment (DPIA), heldere verwerkersovereenkomsten en strikte toegangslijsten essentieel om privacy- en misbruiksrisico’s te beperken.
Conclusie
De schrijver pleit voor meer kritisch onderzoek, juridische zorgvuldigheid en privacybewaking voordat de gemeente structureel publiek geld inzet en een internationale commerciële partij grootschalig data over Utrechters laat verzamelen.