Dankzij Cartesius mag Utrecht zich meten met San Francisco en Nairobi
In dit artikel:
Utrecht is door het World Economic Forum (WEF) geselecteerd voor het nieuwe Pioneering Places Programme en staat daarmee in een internationaal gezelschap met San Francisco, Kuala Lumpur, Medellín, Montréal en Nairobi. De éénjarige pilot ging officieel van start op 21 oktober tijdens de Urban Transformation Summit in San Francisco; Michiel Dijkman, directeur van Economic Board Utrecht, vertegenwoordigde de regio. Het WEF ziet in de deelnemende steden voorbeelden van innovatieve oplossingen voor wereldwijde stedelijke kwesties zoals huisvesting, infrastructuur en gezondheid.
Centraal in de Utrechtse inzending staat het profiel ‘Heart of Health’ en in het bijzonder de wijk Cartesius, een experimentele stadswijk rond het CAB-gebouw bij station Zuilen. De bouw van Cartesius begon in 2021, een deel is sinds 2023 bewoond; uiteindelijk komen er ongeveer 3.500 woningen op minder dan 25 hectare. Uniek aan het project is de ambitieuze doelstelling dat bewoners gemiddeld vijf jaar langer gezond moeten leven dan in andere Utrechtse wijken. Deze claim wordt systematisch onderzocht in een tienjarig onderzoeksprogramma geleid door UMC Utrecht, Universiteit Utrecht en Hogeschool Utrecht (prof. dr. Roel Vermeulen). Cartesius put inspiratie uit de zogenaamde Blue Zones — regio’s met bovengemiddelde levensverwachting zoals Okinawa en Sardinië — en implementeert leefstijlvriendelijke elementen zoals bewegingsvoorzieningen, gezond eetaanbod, dieren in de wijk en communitymanagement om sociale verbinding te stimuleren.
De internationale belangstelling voor Cartesius kreeg extra gewicht toen ook de World Health Organization het gebied uitkoos als een van tien wereldwijde pilotregio’s om gezondheid te monitoren. Die aandacht droeg volgens Dijkman sterk bij aan Utrecht’s zichtbaarheid bij het WEF; de keuze kwam nadat het forum Utrecht in de zomer benaderde vanwege de veelbelovende initiatieven.
Utrecht bracht meerdere troeven in: naast Cartesius werd Overvecht eind 2024 geselecteerd voor het Bloomberg Harvard City Leadership Initiative, en lopende projecten zoals de autoloze Merwedekanaalzone en de nauwe samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen versterken het profiel van de regio. De city-branding helpt Utrecht erkenning te krijgen, Europese subsidies en kennis aan te trekken en de regionale economie te versterken — mits het Cartesius-concept daadwerkelijk effect laat zien en schaalbaar blijkt.
Gedurende de komende twaalf maanden wisselen de zes steden ervaringen uit op internationale bijeenkomsten en delen ze best practices. Dijkman nam in San Francisco deel aan panels en bilaterale gesprekken, en nam inspiratie mee over thema’s als circulaire economie. Als Cartesius succesvol blijkt, kan het model volgens betrokkenen dienen als exporteerbaar voorbeeld voor andere steden wereldwijd. Het WEF, bekend van Davos, faciliteert met dit programma de samenwerking tussen publieke en private leiders om zulke stedelijke innovaties te versnellen.