Archeoloog Vliegbasis Soesterberg graaft naar verhalen uit verleden
In dit artikel:
Archeoloog Jos van der Weerden van het Bureau voor Archeologie en Bouwhistorie (BAAC) leidt samen met explosievenspecialisten en metaaldetectieteams werkzaamheden op de voormalige vliegbasis Soesterberg, bij de Batenburgweg en de oude verkeerstoren. Doel: verdachte metalen en niet-ontplofte oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog opsporen, veilig afvoeren of gecontroleerd laten ontploffen, zodat de provincie Utrecht het terrein vrij kan geven voor de natuurinclusieve woonwijk De Vliegbasis. Als de sanering en vrijgave volgens plan verlopen, kan de bouw in 2027 beginnen.
De veldploeg werkt laag voor laag: specialisten brengen met geavanceerde detectoren de signalen in kaart, graafmachines halen voorzichtig grond weg en archeologen controleren meteen of opgravingen cultuurhistorische waarde hebben. Door resten van baksteenbouw, oude kabels en leidingen levert metaaldetectie veel ‘ruis’, waardoor nauwkeurig en gefaseerd graven noodzakelijk is. Daarnaast hanteert het team een ecologisch werkprotocol vanwege de zeldzame veldleeuwerik; plaggen worden vóór het broedseizoen verwijderd en later teruggelegd om het leefgebied te sparen.
Bij de opgravingen zijn funderingen en kelders van pre-1940 woningen blootgelegd en tal van alledaagse gebruiksvoorwerpen gevonden: pannen, waterketels, fietsonderdelen, delen van landingsbaanverlichting, vliegtuigdelen en eerder een uniformjasje van een Nederlandse sergeant‑majoor. Recent zijn er ook ijzeren menukaarten van het vroegere theehuis Soesterdal aangetroffen, die laten zien welke gerechten bezoekers toen op het terras aten. Alle vondsten worden gedocumenteerd en opgeborgen in het archeologisch depot van de provincie; het liefst wordt materiaal verbonden aan personen of gebeurtenissen om de levens van vroegere bewoners zichtbaar te maken.
De werkzaamheden maken deel uit van het grotere programma Hart van de Heuvelrug, een samenwerking van provincie Utrecht, gemeente Soest, gemeente Zeist en Het Utrechts Landschap sinds 2004. Dat programma wil een balans vinden tussen natuurherstel — met ecoducten en een aaneengesloten natuurgebied van ruim 5.300 hectare — en de ruimte die nodig is voor duurzame woningbouw, moderne werkplekken, recreatie en zorg. De archeologische vondsten en het behoud van erfgoed worden gezien als meerwaarde voor de toekomstige leefomgeving: zij geven nieuwe bewoners verbondenheid met de plek naast de natuurkwaliteit.
Kortom: op de oude vliegbasis lopen veiligheid, erfgoedonderzoek en ecologie hand in hand om ruimte te maken voor een toekomstbestendige woonwijk, waarbij zowel de restanten van oorlog als de verhalen van voormalige bewoners worden gekoesterd.