Aantal voedselbossen op landbouwgrond groeit snel in Utrecht, hoe komt dat?
In dit artikel:
"Je hebt er geduld voor nodig, maar dan heb je ook wat", zegt voedselboswachter Kaat Biesemans‑Hoogewijs over het nieuwe Binnenbos in Driebergen‑Rijsenburg. Sinds haar eerste aanplant in januari 2021 groeit de proeflocatie op zware kleigrond langzaam uit: afgelopen zomer leverde het voor het eerst kleine hoeveelheden bessen, pruimen en peren.
In de provincie Utrecht is het aantal voedselbossen op landbouwgrond de afgelopen jaren fors toegenomen: van vijf in 2020 naar twaalf in 2025, blijkt uit cijfers van de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU). Landelijk is de oppervlakte nog sterker gegroeid, van 36 hectare in 2020 naar 367 hectare vorig jaar; ongeveer 6,2 procent daarvan ligt in Utrecht. Toch relativeert Biesemans‑Hoogewijs dit succes: vergeleken met de circa 1,5 miljoen hectare landbouwgrond in Nederland blijft het een kleine stap.
Een voedselbos is een door mensen ontworpen, meerrijig ecosysteem met lagen van bomen, struiken, kruiden en klimplanten dat eetbare producten levert. Op landbouwgrond – agroforestry – worden zulke houtige gewassen gecombineerd met bijvoorbeeld akkerbouw of grasland, wat opbrengsten, schaduw, biodiversiteit en bodemgezondheid kan verbeteren.
Voorstanders noemen meerdere voordelen: voedselbossen geven op termijn onbespoten fruit en noten, leggen CO2 vast, dragen niet bij aan extra stikstofuitstoot en helpen de bodem herstellen. Een gezondere bodem houdt vocht beter vast en is weerbaarder bij droogte. Volgens Alies van den Berg (NMU) dragen subsidies, meer voorlichtingsactiviteiten en een groeiende vraag naar lokaal en duurzaam voedsel bij aan de toename; ook bewonersinitiatieven en educatieve activiteiten zoals fietstochten stimuleren die ontwikkeling.
Op sociaal vlak ontstaan gemeenschappen rond deze plekken: vaste vrijwilligers draaien mee bij plantdagen en zelfoogst‑projecten; bij Binnenbos staan zo'n 150 mensen op de mailinglijst, waarvan ongeveer 50 actief. De opmars is zichtbaar en ambitieus, maar blijft in omvang nog marginaal ten opzichte van het totale agrarische areaal.