85 jaar geleden: joodse kinderen mogen niet meer naar eigen school

In dit artikel:

Op 1 september 1941 mochten Joodse kinderen in Utrecht na de zomervakantie niet terugkeren naar hun eigen school. Die uitsluiting was voorbereid door een circulaire van 16 augustus, waarin onderwijsinstellingen opdracht kregen het aantal Joodse leerlingen en hun persoonsgegevens door te geven. Alle Utrechtse lagere en middelbare scholen werkten daaraan mee; geen enkele weigerde.

De bezetter wilde de kinderen in afzonderlijke scholen onderbrengen en beloofde dat zij hooguit vier weken zonder onderwijs zouden zitten. In werkelijkheid opende de Joodse school aan de Ondiep 63 pas half oktober. Daar kregen 193 leerlingen uit het lager en middelbaar onderwijs les. De school bleef ruim anderhalf jaar bestaan, tot zij eind april 1943 leeg was doordat de leerlingen waren gedeporteerd, gevlucht of ondergedoken.

Het project Joodse school Utrecht publiceert de levensverhalen van deze kinderen. Deze week verscheen het verhaal van Siegfried van Delft, die twaalf was toen hij van school werd uitgesloten. Siegfried werd op 22 oktober 1942, op dertienjarige leeftijd, samen met zijn moeder in Auschwitz-Birkenau vermoord. Geen van de vijf gezinsleden overleefde de oorlog. Zijn verhaal is het 127e van de 193 levensverhalen die het project wil vastleggen.

De initiatiefnemers en deskundigen benadrukken dat zulke persoonlijke verhalen de Holocaust zichtbaar en begrijpelijk maken voor leerlingen. Projecten in onder meer Utrecht, Amsterdam en Rotterdam tonen hoe de vervolging in heel Nederland begon in lokale klaslokalen, met lijsten waarop Joodse kinderen waren geregistreerd.